Ý-TRÍ VÀ LÝ-TRÍ

 Lúc bấy giờ vào khoảng 8 giờ 30 ngày 24 tháng 4 nhuận, năm Giáp-Dần (tức là ngày 14.6.1974). Tôi bước chân về tới Trung-Ương Hội-Thượng, nhận thấy Đức TĂNG-CHỦ đang nằm trên chiếc chỏng vải trầm-ngâm. Lễ bái Ngài xong, Đức TĂNG-CHỦ gọi tôi đến, ngồi sát lại một bên, Ngài vuốt tôi, nói những lời tâm tình như sau:

 Nầy Ông Pháp-Tràng, Tôi nhớ lời Đức THẾ-TÔN đã dạy nơi Kinh Viên – Giác rằng: Đời sau có những điểm khó tu là LÝ CHƯỚNG để đưa đến SỰ CHƯỚNG, họ chỉ biết nghe pháp, rồi họ dùng tất cả Lý-Trí của họ để ngăn đón thành thử tu rất chậm tiến. Vì sao? – Vì LÝ đã chướng ngại thì SỰ làm đâu có hoàn mỹ. Do đó mà chỉ sống trong Lý-Thuyết giả tạo, mộng tưởng lầm nhận rằng mình Sở-Đắc Lý-Chân để Thọ-Ngã, nên chi phát sinh ra nhiều ngông-cuồng làm cho nền Phật-Đạo bị ngăn cách, vì thế mà khó Chỉ-Đạo đưa quần-sinh đến Tri-Kiến Giải-Thoát. Nói đến Lý, một khi Lý này chồng lên lý kia, lý kia đè trên lý nọ, nó có thể đem đến Nhân-Loại phải suy đồi chỉ vì Lý-Trí, nó có thể đưa Nhân-Sinh đến chỗ Thuyết-Giả Diệt-Vong, nó chẳng khác nào như kẻ loạn nghỉ, cái loạn này đến cái loạn kia rồi sanh ra quá loạn. Lúc đã quá loạn thì họ bèn đứng lên đâm đầu chạy, sa chân xuống hố sâu, ao tù biển khổ.

 Nầy Ông Pháp-Tràng, Ông cũng nên biết nơi Lý-Trí nó có thể dùng được trong một lúc nào đó thôi, chứ nó không thể dùng được trên bước đường dài đẳng của Chân-Lý. Cũng như có thể bước đi, nhưng phải nhìn những gai chông, cong quẹo chứ không thể đâm đầu mà chạy theo Lý-Trí cuồng- quay, nguy cho giữa thời Mạt-Pháp.

 Ông cũng nên biết: Nói về quá khứ của thời Hiền Thánh, Nhân-Sinh thường dùng Ý-TRÍ để ghép mình nghe lời Huấn-Từ. Sau khi Thọ-Lãnh huấn-từ thì Ý-Trí kia nó đưa lần con người tiến bộ đoạt đến THÁNH-Ý. Khi đoạt đến Thánh-Ý, lúc bấy giờ mới dùng Đại-Trí, tổng quát Lý-Trí, khai-thông TẠNG-THỨC. Đó chính là một con đường mà Chư-Tổ đã lưu truyền. Tuy nhiên có chậm tiến nhưng nó có thể đưa con người đến chốn Tồn-Sinh. Vì sao? Vì nó đã xây được nền Đạo-Đức cơ-bản, vì nó biết kính nhường trên dưới, do lẽ mà nó không mất cái nền văn-minh tiến bộ.

 Ông Pháp-Tràng, Ông nghĩ xem sự hiện-diện của văn-minh thời này, nơi cải hóa tiến-bộ của thời nay, họ cũng dùng Lý-Trí để cải-hóa, dùng Lý-Trí đưa loài người tiến-bộ. Nhưng than ôi! Sự tiến-bộ và cải hóa kia nó mất tất cả cái nền TRÍ- ĐỨC, nó mất tất cả căn bản thuần-phong, vì vậy mà những cái thèm khát của nghìn xưa ngày hôm nay nó van xin, kêu gọi thời xưa và thời nay tái hợp thì có phải chẳng khác nào một đứa trẻ đâm đầu chạy mãi khi vấp ngã hang sâu, sa vào hố thẳm, ngồi nơi hang sâu, hố thẳm mà nhớ lúc ở mái chòi tranh xưa, đó chính là hiện tình của thời Mạt-Pháp này vậy.

 Ông Pháp-Tràng! Trong thời Hạ-Pháp có tất cả những bậc tu đều ngưỡng vọng chiêm ngưỡng cầu mong ao-ước những thời quá khứ trở lại. Có những bậc họ tự than làm thế nào để đưa Nhân -Sinh sống an-nhàng trong thời truyền cổ. Đến nỗi các nước vẫn mong chờ đón nhận Ý-Trí cao đẹp thời xưa, báo chí viết ra những bài ca-tụng nhắc nhở thời xưa, thuần phong quý đẹp của thời trước, để cho con người làm một tấm gương tự soi lấy kim cổ toàn sanh, tự kiểm lấy mà gìn giữ một trạng thái tồn cư bất-biến, cao cả vô cùng. Nhưng than ôi! Con người đang xô đẩy chạy theo guồng máy xoay-chuyển, mà Lý-Trí mong nó ngừng lại.

 Ông thử nghĩ Lý-Trí suy-ngẫm nó có đặng chi chăng? Lúc bấy giờ tôi chắp tay bái và thưa thỉnh:

 – Kính bạch Đức TĂNG-CHỦ! Rất khó đặng, vì Lý-Trí đón chờ nhưng thực thi chẳng có.

 Đức TĂNG-CHỦ gật đầu, Ngài dạy tiếp:

 Trong thời dạy ĐẠO của tôi, tôi dùng tất-cả phương-tiện, diệu dụng, hành dụng, tôi mới viết ra từng Giáo -Ngôn, Giáo-Lý, Huấn-Từ để thức-tỉnh cho nhân-sinh đang kẹt nơi Lý-Trí giữa thời Hạ-Pháp. Nhưng thật thà mà nói có một số chăm coi tu-tập cốt phá Mê-Chấp còn đa số thời sống theo Lý-Trí Tự-Ngã nên phát sanh bừa bãi, thật đúng theo tinh-thần Đức Chí-Tôn đã dặn nơi Kinh Viên-Giác.

 Ông Pháp-Tràng, Ông cũng nên biết theo lời tôi nói trên, Lý -Trí là Lý-Trí chứ chẳng phải Lý-Trí là mục tiêu đưa đến hoàn mỹ. Bậc mà dùng Lý-Trí thì đa số rất hiếm hoi Tâm-Đạo. Bậc mà dùng Ý-TRÍ có thể quán xuyến biết được mình và biết được người, biết được cái khổ của mình cùng biết được cái khổ của kẻ khác nên Ý-Trí nó có thể chu đắp cho nền TRÍ-ĐỨC của con người, nó là sự kiểm kê mình và tất cả. Vì vậy nên Ý-Trí nó xét trước suy sau, ngẫm trên biết dưới. Khi nó thực hành được Ý-Trí VIÊN DUNG, Ý-Trí kia soi khắp nhân-sinh và vạn-vật, nó được gọi là THÁNH-Ý. Lúc dùng được Thánh-Ý thì đi trên TỰ-LỢI và THA-LỢI. Bậc đã dùng vào Thánh-Ý thì luôn luôn họ biết mình và biết tất-cả; biết Nghiệp-Chủng, biết Nghiệp-Lậu, biết Nghiệp-Chướng họ liền cổi-giải để phá sự chướng đối, chấp mê vô-minh pháp-giới, vào đường Tri-Kiến Phật. Khi đặng Tri-kiến Phật họ cẩn thận, dè dặt biết quý mình và quý mọi người, biết tôn trọng quả vị, biết quý nhân vị của kẻ khác. Những bậc như thế họ đang say sưa trên Hạnh-Nguyện, giúp nhân-loại được tồn-sinh, lúc bấy giờ hoàn mỹ liền đoạt đến CHÁNH-GIÁC.

 Còn những kẻ dùng Lý-Trí thì chỉ sống biệt-lập, chê bai khôn dại, họ tự biết lấy mình chứ không biết đến loài người, họ còn làm tác tệ nói ra không cùng trên muôn Lý của họ.

 Hôm nay tôi đọc, Ông viết những lời Tâm-Tình, may ra một hột cát này nó là THỂ-HÓA cứu cánh rộng rải bao la, kêu gọi những bậc tu nên thức tĩnh, chớ nên dùng cái BIẾT LÝ-TRÍ của mình để vấp phải VÔ-MINH PHÁP-GIỚI chính-mình, nếu mình có cái biết cũng phải lìa cái biết TỰ-NGÃ để trọn biết của bậc Chánh-Giác.

 Đức TĂNG-CHỦ truyền Giáo-Ngôn xong, tôi nhận thấy sự hửu ích vô cùng, thật có lợi không thể nghỉ bàn đối với bậc biết dùng Lý -Trí, biết áp dụng Ý-Trí sáng soi để tiến bước. Với thời Giáo-Ngôn này Đức Ngài đã Huấn-Thị cho các bậc tu nẻo đường chông gai của Lý-Trí, khai sáng bước đường thẳng tiến Ý-TRÍ trở thành THÁNH-TRÍ đoạt đến CHÂN-LÝ.

 Đức Ngài đã khêu sáng ngọn đuốc Trí-Tuệ, ngôn-từ tuy thế mà rất có giá-trị muôn vàng để cho các bậc tu nhận-định được LÝ-TRÍ và Ý-TRÍ, khỏi lầm lạc trong quẩn quanh, hẹp hòi của cái biết Lý-Trí Tự-Ngã, để mở lối khai-thông trên đường đến Tri-Kiến Giải-Thoát.

 Tôi cung kính nghiêng mình đảnh lễ Ngài, thọ-nhận thời Giáo-Ngôn, vâng hành phổ-truyền lời Bảo-Pháp cho đời này và đời sau làm yếu tố tu tập khỏi sai lạc TÔN-CHỈ NHẤT-THỪA.

TRUNG-ƯƠNG HỘI-THƯỢNG
Ngày 24 tháng 4 năm Giáp-Dần
Chân-Phật-Tử : Hoàng-Ngọc-Sơn
Pháp-Danh : PHÁP-TRÀNG
“Phụng ghi để phổ-truyền”